МӘМС/ӘМСҚ жүйесін әділетсіз монополия ретінде сынау

Менің дәрігер болып жұмыс істейтін достарым, таныстарым және туыстарым көп. Олардың өмір сүру жағдайына қарап, денсаулық сақтау жүйесінде бір нәрсені дұрыс істемей жатқанымызды түсінесің. Әрине, біздегі медицинаның өте қолжетімді болуы – артықшылығымыз, ал дамыған елдерде ол өте қымбат. Қай жүйенің жақсы екенін бағалау маған қиын, бірақ біздің жүйенің кемшіліктері көп екені анық.

Ресми түрде бізде тегін медицина жоқ, өйткені міндетті медициналық сақтандыру жүйесі (сақтандыру мен тегін медицинаның аралығындағы нәрсе) құрылды. Ол біздің шығындарымызды өтейді, ал оның жарналарын жұмыс берушілер еңбекақы төлеу қорынан төлейді.

Негізгі мәселе дәл осы жерде: бізде сақтандыру саласында монополия бар, ал бұл төлемді міндетті болғандықтан, бәрі салық ретінде қабылдайды. Бұл – осы жүйенің ең басты кемшілігі: ол төлемдер тұрғысынан өте әділетсіз және оның балама нұсқасы жоқ. Мәселенің неде екенін түсіндіріп көрейін.

Біріншіден, неғұрлым көп тапсаң, соғұрлым көп төлейсің. Бірақ табысы жоғары адамдар жеке клиникаларға барғанды немесе ерікті медициналық сақтандыруды пайдаланғанды жөн көреді, ал көбі ЕМС (МӘМС) аясында не алуға болатынын мүлде білмейді.

Екіншіден, жалақысын «конвертпен» алып, ресми түрде тек ең төменгі жалақыны көрсететіндердің бәрі, шын мәнінде, нақты табысын жасырмай салық төлейтіндердің есебінен медициналық қызмет алады. Менің ойымша, бұл әділетсіздік.

Үшіншіден, ӘМСҚ-да бәсекелестіктің болмауы оған шығындарды оңтайландыруға да, халықтан жиналатын жарналарды төмендетумен айналысуға да ынта бермейді.

Төртіншіден, барлық аурухана оларға тәуелді. Бұл «тар мойын» мен субъективизм тудырады, ал ол ауруханалардың дамуын тежеп, оларды дамуға мүмкіндіктен айырады.

Әрине, мемлекет халыққа медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін қамтамасыз етумен айналысуы тиіс. Дегенмен қазіргі жүйені реформалап, ерікті медициналық сақтандыруға (ЕМС) көбірек еркіндік беру керек сияқты. Мысалы, жұмыс берушіге таңдау құқығын беруге болады: ЕМС жүйесі арқылы сақтандыру немесе МӘМС арқылы төлем жасау. ЕМС алғандар ӘМСҚ жүйесіне қосылмайды, бірақ олардың шығындарын сақтандыру компаниялары өтейді. Бұл сақтандырушылар арасындағы бәсекелестікті күшейтіп, нарықты жандандырады. Ең бастысы, ауруухана сақтандырушылардан төлем алып, «тар мойынсыз» табыс таба бастайды. Бұл елдегі медицинаның дамуына серпін береді, ал үздік дәрігерлер лайықты ақша таба алады.

АҚШ-тағы үздік хирург, сірә, доллармен есептегенде миллионер болады, ал бізде үздік хирург тұрмыстық техника немесе көлік үшін банкке қарыздар болады.

Мен бұл саланың білікті маманы емеспін, бірақ біздің елде дәрігерлердің еңбегі ең аз бағаланатынына кәміл сенімдімін.