Сандар, олардан кім ұтады және не істеу керек

Экономиканың қазіргі құрылымында 5%-дық нүктелік таргетке жету мүмкін емес, сондықтан Ұлттық Банк базалық мөлшерлемені жоғары ұстап отыр. Ол несиелеуді тежейді, бірақ монетарлық емес инфляцияға әсер етпейді. Нүктенің орнына дәліз қажет: 2026 жылы 8–10%, 2027 жылы 6–8%, 2028 жылдан бастап 4–6%.

Банктер реттеушілік арбитраждан табыс табады: ағымдағы шоттарға пайыз төлеуге тыйым салу және валюталық депозиттер мөлшерлемелеріне шек қою оларға жеті жылда ешқандай кредиттік тәуекелсіз шамамен 4,7 трлн теңге әкелді. Мұндай табыс бар кезде нақты секторға несие беруге ынта болмайды.

Инфляцияны шегергенде бизнеске берілетін несие жылына 4%-ға ғана өседі — бұл ЖІӨ өсімінен баяу. Қазақстанда несие экономикалық өсудің қозғаушы күші емес: себебі — базалық мөлшерлеме, банктердің шамадан тыс табыстылығы, нарықтың шоғырлануы және кепіл ұстаушы кредиторлар құқықтарының әлсіздігі.

Салықтарды көтеру керек болады: бюджет тапшылығы 10 трлн теңге, яғни барлық кірістің үштен екісі, оны тек шығындарды қысқарту арқылы жабу мүмкін емес. Бірақ бизнестің бөлшектенуіне жол ашатын жеңілдіктер мен шектерді алып тастау маңыздырақ: арнаулы режимдегі фирмалар тізбегі КТС-тың тиімді мөлшерлемесін 20%-дан 6,3%-ға дейін төмендетеді. Салықтар қарапайым және бәріне бірдей болуы тиіс.

Ресми түрде елде долларсыздандыру жүріп жатыр, ал іс жүзінде капитал сыртқа кетіп жатыр: жеке сектордың шетелге портфельдік инвестициялары жылына 2 млрд доллардан 7 млрд долларға дейін өсті. Осында жұмыс істей алатын ақша өзге елдердің экономикасына жұмыс істеп жатыр.