Элеватордағы жарылыс

Кеше Алматы облысындағы элеваторда ұн тозаңы жарылып, 5 адам қаза тапты деген қайғылы хабарды оқыдым. Былтыр Қостанай облысында да, сол элеваторда адамдар қаза тапқаны туралы оқығанмын. Елімізде еңбекті қорғаумен ешкім айналыспайтынын мойындауымыз керек. Еңбекті қорғауға Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жауапты саналғанымен, бұл жауапкершілік көбіне формальды екенін мойындау қажет. Шын мәнінде, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің еңбекті қорғау мәселесін жүйелі түрде көтергенін бірде-бір рет естіген емеспін. Біздегі еңбекті қорғау ТЖМ-нің құзыретіндегі өнеркәсіптік қауіпсіздікке өте тәуелді екені анық. Алайда ТЖМ – реактивті орган: өмірге қауіп төнбесе, мұндай кәсіпорындар тексеру аясына түсуі неғайбыл, ал түскен күннің өзінде бұл тексерулердің жоспарлы сипаты іс жүзіндегі жағдайды бағалауға мүмкіндік бермейді. Кәсіпорындар бізде қалай қабылданып, пайдалануға берілетінін білмеймін, бірақ еңбекті қорғау мен өнеркәсіптік қауіпсіздік мәселелеріне ең аз назар аударылатыны анық. Өнеркәсіптік қауіпсіздік үшін жауап беретін, тек тексеруді ғана емес, құрылыс басталар алдында жобаларды келісуді де жүзеге асыратын бірыңғай жауапты орган жоқ екенін бұрын да егжей-тегжейлі жазғанмын. Кәсіпорындарымыздың басым бөлігі КСРО кезінде немесе 90-жылдары салынған, сондықтан олардың көпшілігі қауіпсіздіктің озық технологияларына мүлде сәйкес келмейді. Жабдықтарға, резервуарлар мен ыдыстарға және т.б. жүргізілетін технологиялық тексерулер формальды түрде өтеді, ал ШОБ секторында мұнда біреу бірдеңені тексеріп, бақылай ма деген үлкен күмән бар.

Өндірістегі ең қауіпті заттардың бірі – тозаң. Ол ауыр аурулардың ең күрделі себебі ғана емес, жарылыстардың да себебі. Физикадан аздап хабары бар кез келген адам жарылатын газ емес, тозаңның жоғары концентрациясы екенін, ал газ тек детонация мен өрттің көзі болуы мүмкін екенін растайды. Элеваторда да осындай жағдай болды: көп ықтималдықпен, элеваторда қарапайым аспирациялық жабдық болмаған. Мемлекет еңбекті қорғау, өнеркәсіптік қауіпсіздік және қоршаған ортаны қорғау мәселелерімен шын мәнінде айналысуы үшін тағы қанша жарылыс болып, қоршаған ортаға қанша түрлі зиянды зат шығарылуы керек екенін білмеймін. Осы үш құрамдауыштың барлығының көзі – көздерден шығарындыларды азайтқысы келмейтін және өз кәсіпорындарының ішінде де, сыртында да қауіпсіз кеңістік қалыптастырғысы келмейтін кәсіпорындар екені баршаға мәлім. Заңдарды қайта жазу, еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік саласында бірыңғай мемлекеттік орган құру, айыппұлдар мен жазаларды едәуір арттыру, барлық кәсіпорындарға түгел тексеру жүргізіп, олардың әрқайсысымен өнеркәсіптік қауіпсіздік пен еңбекті қорғау саласындағы кәсіпорындарын жаңғырту жөнінде жол карталарын жасасу қажет. Өкінішке қарай, бизнес меншік иелерінің басым бөлігі жабайы капиталистер сияқты әрекет етіп, өнеркәсіптік қауіпсіздік пен еңбекті қорғауға үнемдеуден түсетін қысқа мерзімді пайдадан гөрі адами капиталдың ұзақ мерзімді кезеңде көбірек құндылық беретінін түсінбейді.