Тапшы мемлекеттік ресурстарды қалай бөлу керек?

Бұрын жазғанымдай, 7-20-25 сияқты немесе автонесиелер сияқты шектеулі мемлекеттік несиелерді пайдаланғысы келетіндер тарапынан ажиотаж мен наразылық болады. Мұнда қазір өте қарапайым қағидатпен, яғни «кім ерте тұрса, тапочка соныкі» деген қағидатпен бөлінетін кез келген мемлекеттік «пирогты» жатқызуға болады. Менің ойымша, ресурстарды мұндай бөлу жүйесіз, ақылға сыймайтын, мақсатсыз сипатта. Яғни арзан несиелер оларға ең көп мұқтаж адамдарға емес, ең епті әрі қабілетті адамдарға тиеді. Алайда мемлекеттің мақсаты — епті әрі қабілеттілерге емес, көмекке ең көп мұқтаждарға қолдау көрсету. Бағдарламалар қабылданып қойған соң, шектеулі «тауарды» халыққа бөлудің ережелері әрқашан қажет.

Мұнда бөлудің қарапайым қағидаттары қажет. Ережелер арқылы алдағы бір жылға несие жетерліктей клиенттер ғана қалатындай етіп, артығын қиып тастау жеткілікті. Содан кейін солардың өзін кезекке қою керек. Күні мен мақұлдаудың шамамен деңгейі бар болса, сондай-ақ мемлекет көтере алатын несиелердің саны белгілі болса, мұны істеу мүлде қиын емес.

Өлшемшарттар мемлекеттік қағидаттардан туындап енгізіледі. Мысалы, алдымен халықтың әлеуметтік осал топтарына көмектесеміз. Олар, сірә, өте көп, сондықтан балалы жалғызбасты ата-аналарды ғана таңдаймыз, өйткені олар кезектің басында тұруға анық лайық. Сұраныс пен ұсыныс теңескенше осылай жалғаса береді. Әрі қарай, осы санаттардың сұранысы қанағаттандырылған сайын, келесі санаттарға көшеміз.

Мұнда антифродты да дұрыс жолға қою маңызды: көптеген адамның мемлекеттен ақша алу үшін ажырасып, балаларынан бас тартқан оқиғаларын біз әлі ұмыта қойған жоқпыз. Бұл да ережелер арқылы шешіледі. Мысалы, адам мұндай мәртебеде кемінде бір жыл болуы және ресми табысы болуы тиіс деп белгілеуге болады. Бастысы — мұның бәрін алдын ала жария ету және болашақтағы фродтың алдын алу үшін бір жылдан кейін ережелер жаңартылатынын мәлімдеу.