Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы заң

Өткен жылы жеке тұлғалардың банкроттығы туралы заң қабылданды: талқылау көп болды, өйткені бұл заң көптеген тараптарға қатысты. Ең көп алаңдайтыны елдің қаржы секторы болады, себебі проблемалық берешекті өндіріп алу жағдайларының кез келген нашарлауы кредиттеудің қысқаруына және салаға түсетін тәуекелдің артуына әкеледі. Заң өте маңызды, заңгерлердің өте мұқият талдауын қажет етеді, ал мұндай институтты іске қосу — бір жылдың ғана жұмысы емес. Мен бұл заңды жылдам оқып шықтым және, маған көрінгендей, кез келген жаңа заң сияқты, ол әлі де шикілеу, оған әлі көптеген нақтылаулар мен өзгертулер енгізіледі, сондай-ақ заңға тәуелді актілер қабылданады, ал одан болатын нәтиже заңның өзінен гөрі көбірек осыларға байланысты. Өйткені шайтан детальдарда жасырынады.

Қазірдің өзінде көзге түсіп тұрғанын және болашақта салаға қандай тәуекелдер туғызатынын жазайын. Сондықтан оларды түсіндірмелер беру және заңға тәуелді актілер жазу арқылы бастапқыда-ақ барынша азайтуға тырысқан жөн.

Глоссарийден банкрот тек Қазақстан Республикасының азаматы бола алатыны шығады, ал елде берешегі бар шетелдіктер не істейтіні әзірге белгісіз.

Соңғы үш жылдағы барлық мәмілелер жарамсыз деп танылуы мүмкін, бұл заңды тұлғалардың банкроттығында қалыпты тәжірибе, бірақ жеке тұлғалар үшін дау тудыратын мәселе айтарлықтай көп болады, өйткені жеке тұлғалар, әдетте, басқа азаматтарға сатылатын көлік пен пәтерлерді сатады. Кез келген осындай мәміле жарамсыз деп танылуы мүмкін, себебі мәміле жасасу кезінде адам болашақта банкрот болмайтынына кепілдік бере алмайды. Сондай-ақ бұл тармақ жеке тұлғалардан проблемалық берешекті өндіріп алу кезінде ЖОА (жеке сот орындаушысы) өткізген сауданы даулауға мүмкіндік беретін олқылыққа айналуы мүмкін. Мысалы, банк проблемалық берешекті өндіріп алу шеңберінде берешекті мүлік түрінде өндіріп алды, ал жеке тұлға басқа адам алдында берешегі болғандықтан, банкроттыққа беріп, мәмілені жарамсыз деп тануы мүмкін. Бұл мәселе бойынша дау көп болады, бұл тармақты неғұрлым нақты жазу керек.

Қаржы басқарушысы хабарлама негізінде тағайындалады, оған кәсіби басқарушы, аудитор, кәсіби бухгалтер және заңгер-консультант бола алады. Маған қаржы басқарушысынан көп нәрсе тәуелді болатындай көрінеді, мұнда тәуекелдер туындауы мүмкін, әсіресе заңгер-консультанттарға қатысты, өйткені аудитор мен кәсіби бухгалтер қандай да бір деңгейде аккредиттеледі, ал заңгер-консультантқа қойылатын талаптар әзірге еш жерде айқындалмаған.

Сотқа дейінгі рәсім бойынша банкроттықты жүргізу мерзімі 6 айды құрайды, ал сот арқылы жүргізілсе, 1,5 жылға созылуы мүмкін, себебі сотта кез келген әрекетке шағымдануға болады. Мысалы, бағалауға шағымданып, бағалау бойынша ұзақ сот процесіне кетуге, содан кейін апелляциялық шағым түсіруге және тағы басқаға болады. Сонымен бірге, мысалы, сотқа дейінгі банкроттық рәсімі аяқталғанға дейін банкроттықтан өз еркімен бас тартуға болады. Сонымен қатар рәсім кезеңінде қандай да бір сомаларды өндіріп алуға және пайыз, айыппұл мен өсімпұл есептеуге тыйым салынады. Нәтижесінде бұл берешек бойынша, кем дегенде, пайызсыз кейінге қалдыруды алудың заңды тәсілі.

Маңызды нәрсе, сотқа дейінгі банкроттық кезінде шетелге шыға аласыз, ал сот арқылы жүргізілетін банкроттық кезеңінде шығуға тыйым салынады. Негізінен, банктердің өздері де борышкерлерге шығуға тыйым салуға құқылы, бірақ енді 1600 АЕК-ке дейінгі борышкерлер үшін банкроттықтың сотқа дейінгі рәсімін бастау арқылы шығуға мүмкіндік болады.

Қаржы басқарушысын уәкілетті орган тағайындайды (қандай орган тағайындалатынын әзірге түсіне алмай отырмын). Қаржы басқарушысының сыйақысы айына 1 ең төменгі жалақы (70 мың теңге). Маған мұнда өте үлкен тәуекелдер болатындай көрінеді, уәкілетті орган деңгейінде көптеген дұрыс ішкі рәсімдерді жазу қажет болады, әйтпесе бұл заңгер-консультанттардың табыс табуы үшін сыбайлас жемқорлыққа өте қолайлы алаң. Мұндай төлемақыға күрделі істерді алуға аз адам келісетіні туралы тәуекелдер де бар.

Бағалаушыны қаржы басқарушысы айқындайды! Банкте жұмыс істеген тәжірибемнен айтайын, бағалау компаниялары — бір үлкен тәуекел. Бір пәтерді бағалаудағы айырма плюс-минус 50% болуы мүмкін. Бағалау компаниясын ашу мүлде қиын емес. Тапқыр қаржы консультанттарының жанынан ондаған жаңа бағалау компаниялары пайда болатынына сенімдімін. Мұнда регламент және уәкілетті орган аккредиттеген бағалау компаниялары арасынан ғана таңдау қажет. Ал қаржы басқарушысы сатумен айналысатынын ескерсек, тәуекелдер екі есе артады.

Қаржы басқарушысының өкілеттіктері көп: ол мүлікті сатады, түгендеу жүргізеді, төлем қабілеттілігін қалпына келтіру жоспарын дайындайды және тағы басқа, бірақ бұл қызмет кәсіпкерлік болып табылмайды. Олай болса, қаржы басқарушыларының мәртебесі қандай, олардың табысынан салықты кім төлейді, бір қаржы басқарушысы бір мезгілде нешеу істі жүргізе алады — бұл толық түсінікті емес.

Сотқа дейінгі және сот арқылы жүргізілетін банкроттық рәсімінің қорытындысы бойынша банкроттарға банктік қарыздар мен микрокредиттер алуға тыйым салынады, ал сот рәсімі шеңберінде банкроттарға үш жыл бойы мүлік сатып алуға да тыйым салынады. Банкроттар үшін салдарлар өте-өте-өте жұмсақ. Мүлікті жақын туыстарға әрқашан алуға болады, ал банктер нашар қарыз алушыларға тыйым болса да, болмаса да кредит бермейді. Бұл ең қауіпті тармақ, өйткені ол проблемалық қарыз алушылардың көпшілігіне міндеттемелерді орындаудан жалтаруға мүмкіндік ашады. Дегенмен, айтып жүргендей, нені және қалай түзету керектігін уақыт көрсетеді.

Жаңа ведомствоға қызғанбаймын: жұмыс өте көп болады, заң маңызды, бірақ маған өте шикі көрінеді, ал әлеуметтік сұраныс айтарлықтай жоғары болады.