Кредиттеу туралы

Жуырда Мемлекет басшысы Үкіметтің кеңейтілген отырысында экономиканың нақты секторын кредиттеу тақырыбына тоқталды. Президенттің тезистерінде мен бұрын әртүрлі алаңдарда ілгерілетіп келген екі бастама айтылды. Бұл — нақты секторды кредиттеуде тез нәтиже бере алатын өте маңызды екі тармақ.

Бірінші бастама астық қолхаттарына, ал екіншісі жер қойнауын пайдалану келісімшарттарына қатысты. Бүгін дәл астық қолхаттары туралы жазғым келді. Ірі агрохолдингтердің ісі бойынша астық қолхаттары аясында үлкен тапшылықтар мен жазып көрсетулер анықталғаннан кейін астық қолхаттары жоғары өтімді кепіл ретіндегі мәртебесінен айырылды. Соның салдарынан елдегі кредиттеудің үлкен бір қабаты қысқарды, себебі елде астықты есепке алу және бақылау жүйесі ең жоғары деңгейде ұйымдастырылмаған. Шын мәнінде, есепке алу мен бақылау дұрыс ұйымдастырылса, астық қолхаттарының өтімділігі жүз пайыз болады, өйткені астық — биржалық тауар. Президент астық қолхаттарын цифрландыруға тапсырма берді. Ел көлемінде бұл күрделі міндет емес, алайда бар қиындық орындауда жатыр, ал жақсы орындау бізге әзірге жетіспейтіні анық. Егжей-тегжейіне тереңдемей айтқанда, бірыңғай оператор таңдап, бірыңғай есепке алу жүйесін құру, элеваторларды аккредиттеуден өткізу және элеваторлардың өзінде физикалық бақылау мен сақтау жүйесін жолға қою керек. Тәуекелдерді азайту үшін бірінші кезеңде астық қалдықтарын сақтандырудан бастауға болады. Астық қолхаттарын кепілдік айналымға енгізу фермерлерге астықты егін жинау кезеңінде емес, жыл бойы біркелкі сатуға мүмкіндік береді, бұл оны ең тиімді бағамен өткізуге жол ашады.

Аграрлық саланы кредиттеуді одан әрі дамыту үшін жеткізу тізбектерін қаржыландыруды жолға қою қажет, себебі бұл да салаға қосымша әсер береді. Шын мәнінде, жеткізушілердегі алдын ала төлем бойынша баға мен кейінге қалдырылған төлем бойынша баға арасындағы айырма 10-30% құрайды, бұл ақшаның құнынан, тіпті қазіргі мөлшерлемелер кезінде де әлдеқайда жоғары. Сондықтан жеткізу жүйесі бойынша кредиттеу тетігі болған жағдайда, аграрлық сала үшін сатып алу өзіндік құнын төмендетіп, кредиттеуді арттыруға болады. Бұл үдеріске дәл жеткізушілерді тарту маңызды, өйткені олар өз клиенттерін жақсы біледі және тәуекелді өздеріне ала алады, осылайша аграрлық секторды кредиттеу арнасын кеңейтеді. Қазір мемлекеттік ақшалай қаражатты бөлудің операторлары — ЕДБ мен МҚҰ, ал егер бұл үдеріске жеткізу тізбектерін қаржыландыру арқылы дистрибьюторларды да тартса, өндірушілерді қамту жалпы артып, тәуекелдер азаяды, өйткені тәуекел тек фермерге ғана емес, жеткізушіге де бөлінеді.

Кредиттеудегі мұндай нәзік баптаулар кредиттеу тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.