Жеке тұлғалардың кірістерін жаппай декларациялау

Қолданыстағы салық заңнамасы жеке тұлғалардың кірістері мен шығыстарын кезең-кезеңімен декларациялауды көздейді. Бұл жалпы алғанда жақсы бастама, бірақ кейбір тұстарда артық әрі шығынды сияқты көрінеді. Қазіргі декларациялау жүйесінде не ұнамайтынын түсіндіріп көрейін. Келесі жылдан бастап біз декларациялаудың қорытынды кезеңіне көшеміз: елдің барлық азаматы барлық активтері мен міндеттемелерін тіркеу үшін декларация тапсыруға міндетті болады, ал кейін жыл сайын өткен жылы нені сатып алғанын және нені иеліктен шығарғанын көрсететін декларация тапсырып отырады.

Мен қазір 270-нысанды тапсырып жатырмын. Бұл нысан бірнеше рет өзгертілді, ал онлайн нысанды толтыруға тапсыру мерзімі аяқталуына 3 апта қалғанда ғана берді. Толтыру жөнінде нақты нұсқаулық жоқ, нысан адамдар білмейтін көптеген жолды талап етеді. Нысандар икемделмеген және оқуға ыңғайсыз. Егер валютамен жазсаңыз, бөлшек сандарды көрсетуге болмайды, сондықтан дөңгелектеуге тура келеді, бұл айтарлықтай қателік тудырады. Мысалы, акцияның бағасы 0,4 доллар болса, дөңгелектеу ережесі бойынша нөл деп жазу керек, ал 1 деп жазсаңыз, нақты құннан 2,5 еседен астам жоғары болады. Мұндай дәлсіздіктер өте көп.

Қазіргі уақытта мемлекетте жеке тұлғалардың кірістері мен шығыстарын анықтауға қажетті деректердің дерлік барлығы бар. Тек шетелдегі мүлік пен шоттар, қолма-қол ақша және жеке тұлғалардағы сән-салтанат бұйымдары ғана қолжетімсіз. Шетелдегі мүлік, қолма-қол ақша және сән-салтанат бұйымдары туралы ақпарат беру декларациялау кезінде ерікті бөлік болып табылады, ал оларды алғашқы декларацияда кім ұсынса, кейін кіріс көзі ретінде жақсы құралға ие болады. Халықтың көпшілігінде мұндай мүлік көп емес, сондықтан олар декларацияны дерлік бос деректермен тапсырады.

Декларациялайтын нәрсесі бар адамдар, әдетте, басшылар, компаниялардың меншік иелері және шенеуніктер қатарына жатады.

Декларациялаудың соңғы кезеңіне түсетін қалған адамдар, ал олар көпшілік, шетелде жылжымайтын мүлкі, сән-салтанат бұйымдары, қымбат әшекей бұйымдары, қымбат өнер туындылары жоқ адамдар. Олардың барлық деректері мемлекеттік органдардың дерекқорларында бар. Сондықтан адамдарды бұрыннан бар деректермен декларацияларды толтыруға мәжбүрлеу — уақыт пен ақшаны босқа жұмсау. Біздің кейбір ауылдарда интернет әлі де жоқ, көптеген ауыл тұрғындарында тиісті дағдылар жоқ: біреу жай ғана елемей кетеді, бұл құқық бұзушылықтардың толқынын тудырады және ММК-нің болдырмауға болатын құқық бұзушылықтар бойынша айыппұл жазуымен жүктелуіне әкеледі.

Бұл мәселені шешу үшін, менің ойымша, декларация тапсырмаған адамдарға мемлекетте бар деректермен декларацияның тапсырылды мәртебесін автоматты түрде қою керек. Азаматтың декларациялағысы келетін мүлкі болса, ол мұны ерікті түрде жасап, декларацияны белгіленген мерзімге дейін өзі тапсырады. Кейін ол мүлік сатылған немесе мемлекет көрмейтін қолма-қол ақша пайдаланылған жағдайда декларация тапсырады. Қалғандарының бәрін декларацияны толтырудан босату керек, оны олардың орнына мемлекет жасауы тиіс.

Мемлекеттің белсенді ұстанымы азаматтардың көпшілігі үшін ақша мен уақытты едәуір үнемдеуге және декларациялауға байланысты күйзеліс көрмеуге мүмкіндік береді.

Декларациялаудың басты мақсаты — болашақта салық салынатын базаның периметріне түспеген кірістерді анықтау және тиісінше сол кірістерді жинау екенін түсіну керек.

Ол үшін қазіргі заманда жаппай декларациялаудың қажеті жоқ, талдауды және камералдық бақылауды дамыту керек.

Мысалы, адам құны 10 млн теңгеден асатын көлік, пәтер немесе әшекей бұйымдарын сатып алса (ал зергерлік дүкендер мұндай ақпаратты ҚМА-ға береді), бұл сатып алуларды автоматты түрде бар жинақтармен және кірістермен салыстыру керек, ал айырмашылық болса, бірден алдымен камералдық бақылау, содан кейін шығыс тексеру жүргізіледі.

Ол үшін дерекқорларға, олардың интеграциясына және ММК-нің мүмкіндіктеріне назар аударған жөн, сонда оларды талдау орталығын құруға пайдалануға болады.