Жаңа Салық кодексі туралы

Жолдауда жаңа Салық кодексін жазу бастамасы айтылды. Алдыңғы Салық кодексі 2017 жылғы 25 желтоқсанда қабылданып, 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгенін айту керек. Жаңа Салық кодексін жазу кемінде бір жылға созылады, яғни жаңа Салық кодексі, ең алдымен, 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енеді. Іс жүзінде ескі кодекс небәрі 6 жыл қызмет етеді. Осы уақыт ішінде Салық кодексіне көптеген өзгеріс енгізілді, қазір Салық кодексінің 37 редакциясы бар.

2017 жылғы Салық кодексі ескісінен іс жүзінде ешқандай айырмашылығы жоқ еді. Ол кезде де салықтардың мәніне емес, әкімшілендіруге көбірек көңіл бөлінді, ал салықтардың өз мәні өзгермеді. Онда Салық кодексін не үшін енгізгені мен үшін әлі күнге дейін жұмбақ. Инвесторлар үшін салықтық тұрақтылық маңызды факторлардың бірі болып табылады, дегенмен Салық кодексінің өзі ел экономикасын басқарудың аса маңызды құралдарының бірі. Жолдаудан әзірге экономиканың әртүрлі салалары үшін сараланған мөлшерлемелер, сән-салтанат салығы енгізілетіні, сондай-ақ инновациялық секторларға инвестициялардан босату болатыны түсінікті. Мен күрделі салық кодекстерін қолдайтындардың қатарында емеспін және салаларды саралау оң нәтиже береді деп толық сенімді емеспін, керісінше болуы мүмкін. Әкімшілендіру күрделене түседі, әртүрлі қызмет түрлерін жүзеге асыратын кәсіпорындар үшін есепке алу күрделенеді. Бұл тұрғыда бүкіл әлемдегідей, ерекше жағдайға тек аграрлық секторды және шағын бизнесті ғана бөлуге болады, ол, негізінен, қазір де бар. Инновациялық компанияларды салықтан босату, сірә, бастапқы кезеңдегі венчурлық компанияларға ғана қатысты болуға тиіс. Өйткені инновациялық болған нәрсенің бәрі бір кездері ескіреді, әсіресе тез өзгеретін әлемде. Бүгін инновациялар АТ саласында болса, ертең биотехнологиялар саласында, ал бүрсігүні физикалық материалдар саласында болады, ал «no code» құралдары бар АТ біздің заманымыздағы Excel сияқты барлық адамға күнделікті құралға айналады. Сондықтан мұнда инновациялылықты анықтаудың дұрыс өлшемшарты қажет.

Жалпыға бірдей салықтық декларациялауды ҚР СК-ке енгізу қисынды болар еді, бұл тұтынуға арналған шегерімдері ұлғайтылған прогрессивті салық салу жүйесін құрудың негізгі құралдарының бірі болуға тиіс. Экономиканы тұтыну арқылы ынталандыру дәл шегерімдер есебінен жүзеге асады, соның ішінде тұрғын үй құрылысы да бар. Бұл туралы көп жаздым, сондықтан егжей-тегжейіне тоқталмаймын.

ҚР СК-те бюджет кірісінің негізгі бабы ретінде дәл жер қойнауын пайдаланушыларға салық салуға маңызды рөл берілуге тиіс. Қазір бұл күрделі есептеулері мен әкімшілендіруі бар өте күрделі жүйе, оған МКК-мен қатар Геология комитеті де тартылады, бұл дұрыс емес. Іс жүзінде роялти қағидаты бойынша салық салуға көшу қажет, мұнда салық салынатын база сатылған немесе келесі аралық өңдеуге берілген шикізат көлеміне тең болады, бұл әкімшілендіруді айтарлықтай жеңілдетеді және салық салуды әділ етеді, өйткені салық өндіруден емес, табыстан төленеді. Есепке алуға және қайтарылатын қалдықтарға және соған ұқсас мәселелерге қатысты барлық проблема жойылады. Тау-кен металлургия кешенінің көптеген секторында салық жүктемесі мүлде әртүрлі, сондықтан мұнда бірінші аралық өңдеулерге жоғары, ал екінші және үшінші аралық өңдеулерге төмен мөлшерлеме белгілеу маңызды, бұл біздің жер қойнауын пайдаланушыларды шикізатты көрші елдерге әкетпей, келесі аралық өңдеу өндірістерін ел ішінде құруға ынталандырады.

КТС-та салық жеңілдіктері тұрғысынан орасан зор ауытқулар бар. Олардың бәрін алып тастап, нақты жобаларға арналған жеңілдіктерді инвестициялық субсидиялар нысанына ауыстыру керек. Соның ішінде облигациялар мен ноталар бойынша, әртүрлі АЭА бойынша және т.б. жеңілдіктерді алып тастау қажет.

Менің ойымша, ҚР СК-ті сыртқы кеңесшілердің немесе сарапшылардың көмегімен жазған дұрыс, сонда осындай маңызды құжатқа бейтарап, үшінші тұлғалардың қысымынсыз жаңа көзқарас болады.

Осылайша, инвестициялық тұрақтылық тұрғысынан қарасақ, жиі өзгерістер жақсы емес, бірақ екінші жағынан, қазіргі кодекс салық салу қағидаттарына сәйкес келмейді және түбегейлі өзгертуді қажет ететіні анық.